Die beslissing leidde vrijwel direct tot felle reacties. Voorstanders
spreken van censuur en een aanval op de democratische inspraak
van Europese burgers. Tegenstanders stellen juist dat de Commissie
handelt binnen de Europese verdragen en voorkomt dat voorstellen
die in strijd zouden zijn met fundamentele EU-beginselen een officieel traject ingaan.
Het conflict raakt daarmee een veel grotere discussie: wie bepaalt
uiteindelijk welke onderwerpen burgers
op Europees niveau mogen agenderen?
De Save Europe Act werd gelanceerd door een groep initiatiefnemers
uit meerdere Europese landen. Hun centrale doel was om de
Europese Unie ertoe te bewegen strengere maatregelen te nemen
tegen wat zij omschrijven als “massa-immigratie uit niet-westerse landen”.
Volgens de initiatiefnemers is het huidige immigratiebeleid
onhoudbaar en brengt het grote gevolgen met zich mee voor
veiligheid, sociale voorzieningen, huisvesting en de culturele identiteit van Europese landen.
Via het instrument van het Europees Burgerinitiatief wilden zij de
benodigde één miljoen handtekeningen verzamelen uit verschillende
lidstaten. Wanneer zo’n initiatief officieel wordt geregistreerd en
voldoende steun krijgt, is de Europese Commissie verplicht om het
onderwerp formeel te behandelen en erop te reageren.
Maar zover kwam het niet.
De Europese Commissie maakte bekend dat zij het initiatief niet zal
registreren. Volgens de Commissie valt het voorstel buiten de
grenzen van wat onder de Europese verdragen mogelijk is en zou het
bovendien strijdig zijn met de fundamentele waarden waarop de
Europese Unie is gebaseerd.
Daarmee eindigde het initiatief hog
voordat de campagne officieel kon beginnen.
Voor de organisatoren kwam die beslissing hard aan. Zij stellen dat
miljoenen Europeanen zich zorgen maken over immigratie en juist via
democratische weg hun stem willen laten horen. Volgens hen wordt
die mogelijkheid nu geblokkeerd voordat burgers zich uberhaupt kunnen uitspreken.
In een gezamenlijke verklaring lieten zij weten
dat de campagne niet zal stoppen.
Volgens de initiatiefnemers is de weigering juist een bewijs dat het
debat over immigratie binnen de Europese instellingen steeds
gevoeliger wordt. Zij zeggen daarom andere juridische en politieke
mogelijkheden te zullen onderzoeken om hun doel alsnog onder de aandacht te brengen.
Op sociale media verspreidde het nieuws zich razendsnel.
Voorstanders van het initiatief spreken over een “democratisch
tekort” binnen de Europese Unie. Volgens hen zou Brussel burgers
de mogelijkheid onthemen om via een legale procedure
veranderingen voor te stellen.
Critici stellen daar tegenover dat het Europees Burgerinitiatief nooit
bedoeld is geweest voor voorstellen die mogelijk botsen met
bestaande Europese verdragen, grondrechten of fundamentele beginselen van de Unie.
Volgens hen betekent een weigering tot registratie niet dat een
onderwerp verboden is om te bespreken, maar alleen dat het niet
voldoet aan de juridische voorwaarden van deze specifieke procedure.
De discussie laat zien hoe sterk immigratie Europa blijft verdelen.
In veel lidstaten behoort immigratie al jaren tot de belangrijkste
politieke thema’s. Partijen met uiteenlopende standpunten proberen
kiezers te overtuigen van hun visie op grensbewaking, asielbeleid,
integratie en de rol van de Europese Unie.
Tegelijkertijd blijft ook de vraag actueel hoeveel bevoegdheden
Brussel eigenlijk zou moeten hebben op dit terrein en hoeveel ruimte
afzonderlijke lidstaten moeten behouden om hun eigen beleid te voeren.
Voor de organisatoren van de Save Europe
Act verandert de afwijzing weinig aan hun ambitie.
Zij benadrukken dat zij hun campagne zullen voortzetten en dat zij de
discussie over immigratie juist verder willen aanwakkeren. Volgens
hen is de maatschappelijke steun voor strengere maatregelen groter
dan ooit en zal het onderwerp de komende jaren alleen maar belangrijker worden.
De Europese Commissie houdt ondertussen vast aan haar standpunt
dat de registratie niet mogelijk is
binnen het bestaande juridische kader.
Daardoor lijkt een nieuwe politieke confrontatie onvermijdelijk.
Wat begon als een poging om een Europees Burgerinitiatief te
starten, is inmiddels uitgegroeid tot een veel bredere discussie over
democratische inspraak, de bevoegdheden van de Europese
Commissie en de toekomst van het Europese migratiebeleid.
Of de organisatoren uiteindelijk via andere wegen hun doel kunnen
bereiken, zal de komende maanden moeten blijken.
Eén ding staat echter vast: de weigering heeft het debat niet
beéindigd. Integendeel, zij heeft
het alleen maar verder aangewakkerd.
