Burgemeester Marcel Thijsen van Tinarlo heeft opvallend hard uitgehaald naar het beleid van D66 en Rob Jetten. In een openhartige kritiek liet hij er weinig twijfel over bestaan wat hij van de koers rond boeren en stikstof vindt. Hij noemde het beleid ronduit “debiel”. Een ongebruikelijk scherpe uitspraak van een burgemeester, die daarmee openlijk steun uitspreekt voor Nederlandse boeren en zijn pijlen richt op de politieke lijn waar D66 voor staat.
De kritiek komt niet uit de lucht vallen. Nederlandse boeren hebben al jaren te maken met steeds strengere regels rond stikstofuitstoot, natuurgebieden, vergunningen en bedrijfsvoering.
Voor veel agrarische ondernemers betekent dit grote onzekerheid. Kunnen zij hun bedrijf de komende jaren nog voortzetten? Kunnen hun kinderen het familiebedrijf ooit nog overnemen? En is de wetenschappelijke onderbouwing van zulke ingrijpende maatregelen wel stevig genoeg om complete bedrijven in gevaar te brengen?
Ook Lidewij de Vos van Forum voor Democratie stelde hier recent kritische vragen over. Zij ging in gesprek met stikstofdeskundigen en legde de vinger op de onzekerheden rond modellen, berekeningen en de manier waarop stikstofbeleid tot stand komt. Modellen zijn immers geen exacte weergave van de werkelijkheid. Toch kunnen de uitkomsten ervan enorme gevolgen hebben voor boerenbedrijven die al generaties bestaan. Precies daar wringt het volgens critici.
Als de overheid beleid voert waardoor boeren mogelijk moeten stoppen, uitgekocht worden of hun bedrijfsvoering drastisch moeten aanpassen, dan moet de onderbouwing boven iedere twijfel verheven zijn. Een boerenbedrijf dat al generaties in de familie zit, krijg je niet zomaar terug wanneer later blijkt dat bepaalde aannames of beleidskeuzes niet klopten. De risico’s zijn groot en de gevolgen onomkeerbaar.
Critici van het stikstofbeleid vrezen bovendien dat er meer speelt dan alleen natuur. Landbouwgrond is schaars in Nederland. Tegelijkertijd is er grote behoefte aan ruimte voor woningbouw, infrastructuur, natuurontwikkeling en energieprojecten. Wanneer boeren verdwijnen, komt er grond vrij voor andere doeleinden. Dat voedt het wantrouwen bij mensen die zich afvragen of stikstof werkelijk het hele verhaal is.
Sommigen spreken zelfs over een bredere agenda waarbij de overheid steeds meer invloed krijgt op grondgebruik en voedselproductie. Voor het bestaan van een bewuste “neocommunistische” agenda is geen hard bewijs. Maar dat boeren zich ernstige zorgen maken over hun eigendom, vrijheid en toekomst is, gezien de enorme impact van het beleid, alleszins begrijpelijk. Juist daarom vallen de woorden van burgemeester Thijsen zo op.
Waar veel bestuurders voorzichtig formuleren en diplomatiek blijven, kiest Thijsen ervoor zijn kritiek op de koers van D66 en Jetten bijzonder scherp te verwoorden. Hij noemt het beleid debiel. Dat is geen technische discussie meer, maar een moreel en politiek oordeel. Het signaal is helder: volgens deze burgemeester is de maat vol en is het huidige stikstof- en boerenbeleid doorgeschoten.
De discussie over stikstof is al jaren een van de meest beladen dossiers in de Nederlandse politiek. Aan de ene kant staan voorstanders van strenge maatregelen die wijzen op de slechte staat van veel Natura 2000-gebieden, de juridische verplichtingen vanuit Europa en de noodzaak om de natuur te herstellen. Aan de andere kant staan boeren, ondernemers en steeds meer lokale bestuurders die wijzen op de praktische onuitvoerbaarheid, de onzekerheid van modellen en de desastreuze gevolgen voor de agrarische sector en het platteland.
Burgemeester Thijsen schaart zich duidelijk aan de kant van de critici. Zijn uitspraak past in een breder patroon waarbij lokale bestuurders steeds vaker openlijk hun zorgen uiten over de landelijke koers. Zij zien van dichtbij wat de regels betekenen voor families, bedrijven en gemeenschappen. Waar Den Haag in termen van stikstofdeposities, rekenkundige ondergrenzen en juridische houdbaarheid denkt, zien zij boeren die niet meer weten of zij volgend jaar nog mogen produceren.
De vraag die Thijsen met zijn kritiek oproept, is fundamenteel. Hoeveel ruimte willen we Nederlandse boeren nog geven? En hoeveel zekerheid moet er zijn voordat de overheid beleid uitvoert dat complete boerenbedrijven kan raken? Is het acceptabel dat generatiesoude bedrijven verdwijnen op basis van modellen waarvan de precisie ter discussie staat? Of is de staat van de natuur zo kritiek dat stevige ingrepen onvermijdelijk zijn, ook als dat pijn doet?
Voorstanders van het huidige beleid wijzen erop dat Nederland al jaren te maken heeft met te hoge stikstofdepositie en dat de rechter herhaaldelijk heeft geoordeeld dat er actie nodig is. Zonder maatregelen dreigen vergunningen stil te vallen, woningbouw vast te lopen en de natuur verder te verslechteren. Tegenstanders stellen dat de maatregelen disproportioneel zijn, dat de modellen te star worden toegepast en dat de agrarische sector onevenredig hard wordt getroffen terwijl andere bronnen van stikstof relatief minder aandacht krijgen.
De uitspraken van Thijsen leggen deze spanning bloot. Door het beleid van D66 en Jetten “debiel” te noemen, doorbreekt hij de gebruikelijke bestuurlijke voorzichtigheid. Hij spreekt daarmee niet alleen namens zichzelf, maar geeft ook een stem aan boeren en plattelandsbewoners die zich al langer niet gehoord voelen. Tegelijkertijd riskeert hij de beschuldiging dat hij als burgemeester te ver gaat in politieke stellingname.
Wat duidelijk is, is dat het stikstofdossier de Nederlandse samenleving diep verdeelt. Aan de ene kant de urgentie van natuurherstel en juridische verplichtingen. Aan de andere kant de bestaanszekerheid van boeren, de voedselproductie en de leefbaarheid van het platteland. Burgemeester Marcel Thijsen heeft met zijn scherpe woorden die tegenstelling opnieuw scherp op de agenda gezet.
De grote vraag blijft of Den Haag bereid is de onzekerheden in de modellen serieuzer te nemen en meer ruimte te laten voor maatwerk en realisme. Of dat de huidige koers wordt doorgezet, met alle gevolgen van dien voor de agrarische sector. Thijsen heeft zijn positie ingenomen. Hij vindt het beleid debiel. Of zijn kritiek breed zal worden opgepikt en tot bijstelling leidt, moet blijken. Maar dat de onvrede op lokaal niveau groeit, is met deze uitspraak opnieuw bevestigd.
Nederlandse boeren staan onder grote druk. De woorden van een burgemeester die dat hardop en zonder omwegen zegt, maken duidelijk dat de discussie over stikstof en landbouw verre van afgerond is. Integendeel: de kloof tussen beleid en praktijk lijkt alleen maar dieper te worden.
