BRUSSEL — In het Europees Parlement is de politieke spanning opnieuw opgelopen. Rechtse en radicaal-rechtse fracties hebben een motie van wantrouwen ingediend tegen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Het is niet de eerste keer, en waarschijnlijk ook niet de laatste. Wat ooit een uitzonderlijk instrument was, dreigt een terugkerend politiek wapen te worden in een steeds sterker gepolariseerd parlement.
Een motie met symbolische kracht
De indieners verwijten Von der Leyen gebrek aan transparantie, een te centralistische bestuursstijl en het doordrukken van beleid waarvoor volgens hen onvoldoende democratisch mandaat bestaat. Terugkerende thema’s zijn de omstreden sms-berichten met de topman van Pfizer tijdens de coronacrisis, de manier waarop handelsakkoorden tot stand komen, de Green Deal en de opstelling van de Commissie in dossiers rond migratie en soevereiniteit van lidstaten.
Hoewel de kans klein is dat de motie een meerderheid haalt — daarvoor is een zeer hoge drempel nodig — heeft zij vooral politieke betekenis. Zij dwingt het parlement tot een debat over het functioneren van de Commissie en zet Von der Leyen stevig in de verdediging.
Von der Leyen onder vuur van rechts én links
Opvallend is dat kritiek op de Commissievoorzitter niet langer alleen van de flanken komt. Ook binnen de traditionele middenfracties groeit ongemak over haar koers. Sociaaldemocraten, liberalen en groenen hebben haar in het verleden gesteund, maar ergeren zich aan wat zij zien als een te grote toenadering tot delen van rechts en een afzwakking van klimaatambities. Tegelijkertijd blijft de Europese Volkspartij (EVP), waartoe Von der Leyen zelf behoort, haar belangrijkste steunpilaar.
Rechtse fracties, waaronder de Patriotten voor Europa, gebruiken de motie om hun verzet tegen de Brusselse elite te markeren. Zij presenteren Von der Leyen als symbool van een Commissie die te veel macht naar zich toetrekt en te weinig rekening houdt met nationale belangen en de zorgen van burgers over migratie, koopkracht en boerenprotesten.
Een patroon van confrontaties
Sinds het begin van haar tweede termijn heeft Von der Leyen al meerdere moties van wantrouwen overleefd. Elke keer opnieuw blijkt dat de centrumcoalitie net sterk genoeg is om haar overeind te houden. Tegelijkertijd wordt de steun brozer. Elke nieuwe motie legt de scheuren bloot in het pro-Europese midden en versterkt het beeld van een Commissie die voortdurend onder politieke druk staat.
Voor Von der Leyen zelf is de strategie duidelijk: zij wijst de indieners weg als extremisten, complotdenkers of Poetin-apologeten en appelt op de eenheid van het democratische midden. Die boodschap werkt tot nu toe, maar verliest aan kracht naarmate de onvrede over concrete dossiers toeneemt.
Wat staat er werkelijk op het spel?
Achter de motie van wantrouwen schuilt een dieper conflict over de richting van de Europese Unie. Gaat Brussel verder op de weg van centrale sturing, ambitieuze klimaatdoelen en een gemeenschappelijk migratiebeleid? Of krijgt de soevereiniteit van lidstaten, concurrentiekracht en een strengere koers op migratie meer gewicht?
Rechtse partijen gebruiken de motie om precies die vraag op de agenda te zetten. Hun kans op succes is klein, maar hun politieke winst kan groot zijn. Elke keer dat Von der Leyen zich moet verdedigen, versterken zij het narratief dat de Commissie de verbinding met grote delen van de Europese bevolking is kwijtgeraakt.
Een nieuwe confrontatie lijkt onvermijdelijk
Of deze motie het haalt of niet, doet er voor de lange termijn minder toe dan het signaal dat ervan uitgaat. Het Europees Parlement is polariserender geworden, de consensus van het midden brokkelt af en de Commissievoorzitter moet steeds vaker politieke steun organiseren in plaats van die als vanzelfsprekend te beschouwen.
In Brussel is de boodschap helder: de tijd van automatische meerderheden is voorbij. Elke volgende crisis, elk omstreden handelsakkoord of elke nieuwe ronde in het migratiedebat kan leiden tot een nieuwe motie. En zolang rechtse fracties hun zetels behouden of uitbreiden, zal de politieke spanning in het Europees Parlement alleen maar verder oplopen.
Ursula von der Leyen heeft tot nu toe alle aanvallen overleefd. De vraag is hoe lang het pro-Europese midden bereid en in staat blijft om haar te blijven steunen.
