Meer dan honderd gemeenten dreigen in conflict te komen met asielminister Bart van den Brink. Veel lokale coalities willen geen asielzoekerscentrum (azc) of stellen voorwaarden aan nieuwe opvang. Tegelijk wil het kabinet-Jetten de Spreidingswet streng uitvoeren. Gemeenten die te weinig opvang regelen, kunnen uiteindelijk door het Rijk worden gedwongen.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen werden in tientallen plaatsen partijen met een duidelijk anti-azc-standpunt de grootste. Na de vorming van coalities is dat geluid op sommige plekken afgezwakt. In andere gemeenten blijft het verzet hard. Papendrecht zegt bijvoorbeeld precies ‘nul opvangplekken’ beschikbaar te stellen. De coalitie van VVD, PVV en Onafhankelijk Papendrecht schrijft: ‘We verzetten ons tegen de komst van een azc.’
Gemeenten kiezen verschillende koers
Ongeveer honderd gemeentebesturen zeggen dat zij zich aan de wet willen houden. Zij willen zelf de regie behouden en voorkomen dat Den Haag ingrijpt. Concrete plannen ontbreken echter vaak nog. In onder meer Zwolle, Terneuzen, Stede Broec en Hoorn kwamen grote anti-azc-partijen ondanks hun verkiezingsresultaat niet in het bestuur.
Zestien gemeenten zeggen duidelijk dat zij geen azc willen. Steenbergen vraagt om een uitzondering, omdat de gemeente ook arbeidsmigranten en statushouders huisvest. Oldebroek wil dat de Spreidingswet wordt ingetrokken. Borne en Albrandswaard overwegen juridische stappen. Zandvoort stelt geen ruimte te hebben en roept het Rijk op ‘de instroom van asielzoekers en nareizigers te verminderen’.
Twijfel over rechtvaardigheid
Hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries denkt dat gemeenten juridische argumenten kunnen hebben. Hij wijst tegenover De Telegraaf erop dat het COA zelf meermaals door rechters is veroordeeld wegens het niet nakomen van afspraken. Ook vraagt hij zich af of de verdeling eerlijk is. ‘Maar is het rechtvaardig als het Rijk verder niet kijkt naar de aantallen Oekraïners, statushouders, arbeidsmigranten die ook al worden gehuisvest?’
Veel gemeenten kiezen daarom een tussenpositie. Zij spreken alleen over kleinschalige of tijdelijke opvang. Teylingen wil maximaal twaalf maanden noodopvang bieden.
Zwartewaterland wijst eerst op problemen als stikstof, netcongestie en woningnood. Den Haag wil de wet volgen, maar schrapt tegelijk een azc-plan en vraagt om een lagere opgave.
