In de Tweede Kamer hield Milan Schenk van Forum voor Democratie een scherp betoog over het verdienvermogen van Nederland. Aanleiding was het rapport van voormalig ASML-topman Peter Wennink, getiteld De route naar toekomstige welvaart. Schenk stelde dat Nederland niet tekortkomt aan ondernemerskennis of kapitaal, maar zichzelf al decennia lang klein houdt door verkeerde politieke keuzes. Het rapport beschrijft volgens hem vooral symptomen van die keuzes, maar de voorgestelde oplossingen missen precies de kern.
Schenk opende met een fundamentele diagnose. Nederland houdt zichzelf klein door mogelijkheden te begrenzen, grootsheid te onderdrukken en succes te bestraffen. Allemaal verkeerde politieke keuzes. Het rapport-Wennink beschrijft veel symptomen die daaruit voortvloeien: regeldruk als gevolg van de onnodige machtsoverdracht naar Brussel, een tekort aan goed opgeleide vakmensen door de verwaarlozing van het onderwijs, en onbetaalbare energieprijzen door de rampzalige energietransitie. “Ga met zo’n realiteit maar eens je boterham verdienen.”
Het moet overduidelijk anders, stelde Schenk. Maar precies daar laat het rapport steken vallen. Volgens Wennink zou de economie en het verdienvermogen gered moeten worden met nieuwe investeringsinstellingen, publiek gestuurd kapitaal, allerhande taskforces en een hele bestuurlijke architectuur rond vier door de overheid geselecteerde economische domeinen. Waarom precies voor die vier domeinen is gekozen – van klimaattechnologie tot weerbaarheid – en niet voor andere, zoals agrifood of watermanagement, blijft volstrekt onduidelijk.
De oplossingen lijken volgens Schenk te liggen in de ultieme samensmelting van big government en big business. “Wie niet erkent dat politieke keuzes de oorzaak zijn van het verwateren van onze welvaart, zal inderdaad op dergelijke oplossingen uitkomen. Maar wie de oorzaak wel erkent, komt tot de conclusie dat we niet meer, maar juist minder overheid nodig hebben.”
Daar lag voor Schenk de ironie. De coalitie van D66, VVD en CDA presenteert zich nu met het rapport onder de arm als de redder van het Nederlandse verdienvermogen. “De hypocrisie tussen woord en daad kan bijna niet groter.” Juist onder en door het bestuur van voornamelijk deze drie partijen kregen we de afgelopen jaren te maken met de problemen waar Wennink op wijst. Door deze partijen verslechterde het ondernemers- en vestigingsklimaat in Nederland en daarmee ons verdienvermogen. “De grootste woorden van het kabinet over economische groei staan in schril contrast met de werkelijkheid. De partijen die Nederland afbraken, gaan het schijnbaar nu zonder enige zelfreflectie op hun eigen beleid ineens oplossen.”
Forum voor Democratie ziet een ander pad. De partij gelooft in een economie die ontstaat vanuit de kracht van het land en vanuit ondernemersbloed. ASML is een bijzonder en essentieel groot bedrijf waar Nederland trots op mag zijn, maar het MKB vormt de ruggengraat van de economie. Er moet ruimte bestaan voor wat nu nog MKB is om het ASML van de toekomst te worden, of om de bakker op de hoek te blijven – in beide gevallen uitstekend en waardevol werk leverend en bijdragend aan een mooier, beter en rijker Nederland.
Schenk benadrukte het belang van maakindustrie, want daar wordt uiteindelijk de echte waarde gecreëerd. De chemiesector moet behouden blijven, net als de internationale relevantie van de Rotterdamse haven en Schiphol. Boeren moeten gewoon kunnen boeren, zonder dat er centen gaan naar de afbraak van de ongelooflijke rijkdom die de landbouw oplevert. Vissers moeten hun vloot weer in volle glorie zien uitvaren.
In plaats van kapitaal uit de zakken van de overheid te laten vloeien, moeten mensen worden aangemoedigd te beleggen. Het kapitaal dat de economie nodig heeft om te groeien, moet komen uit het enthousiasme en ondernemerschap van gewone hardwerkende Nederlanders, uit hun geloof in het Nederland van de toekomst. “Laten we niet vergeten dat het gewone guldens van gewone Amsterdammers waren die in 1602 het startkapitaal voor de VOC vormden. Van klein beginnen en groots denken, naar stijgen naar de absolute wereldtop.”
De overheid moet daarvoor de randvoorwaarden creëren: goedkope en betrouwbare energie, minder regels, lage belastingen, goed onderwijs, hoogwaardige infrastructuur en vrijheid van ondernemerschap. Als we dat organiseren, heeft Nederland alles in huis om opnieuw een van de meest ondernemende, productieve en welvarende landen ter wereld te zijn. “Het enige wat de politiek daarvoor moet doen, is ophouden dat potentieel voortdurend in de weg te staan.”
Het betoog van Schenk raakt aan een diepere discussie over de rol van de overheid in de economie. Het rapport-Wennink wordt door de coalitie omarmd als een route naar toekomstige welvaart via gerichte publieke sturing en investeringen in geselecteerde sectoren. Schenk ziet daarin juist een voortzetting van het probleem: meer overheid, meer taskforces, meer top-down selectie van winnaars, terwijl de oorzaken van de verslechtering – regeldruk, energiekosten, onderwijsachterstanden en Brusselse bemoeienis – onvoldoende worden aangepakt.
Voor Forum voor Democratie ligt de oplossing in het tegendeel. Minder overheid, meer ruimte voor ondernemers, lagere lasten en betrouwbare basisvoorwaarden. De trots op ASML mag er zijn, maar de kracht van de economie zit in het MKB, de maakindustrie, de haven, de landbouw en de visserij. Door die sectoren te koesteren in plaats van te belasten of uit te kopen, kan Nederland weer groeien.
De kritiek op de hypocrisie van de coalitie is hard. Partijen die volgens Schenk verantwoordelijk zijn voor de verslechtering van het vestigingsklimaat, presenteren zich nu als de reders van het verdienvermogen. Zonder zelfreflectie op het eigen beleid van de afgelopen jaren. Of die kritiek aankomt, zal afhangen van de vraag of kiezers en ondernemers het gevoel hebben dat meer overheid of juist minder overheid de weg vooruit is.
Schenk heeft met zijn betoog een duidelijke keuze voorgelegd. Ofwel doorgaan op de weg van publiek gestuurd kapitaal, geselecteerde domeinen en bestuurlijke architectuur. Ofwel terug naar de basis: energie, regels, belastingen, onderwijs en infrastructuur op orde brengen, en ondernemers de ruimte geven. Voor Forum voor Democratie is die keuze glashelder. Nederland heeft alles in huis. De politiek moet ophouden in de weg te staan.
