DEN HAAG – Meer bouwen, sneller bouwen en zelfs compleet nieuwe steden ontwikkelen. D66 zet zwaar in op woningbouw en wil dat Nederland de komende jaren op grote schaal nieuwe huizen toevoegt. Op het eerste gezicht lijkt de verklaring simpel: Nederland heeft een groot woningtekort. Maar achter de woningbouwplannen van D66 zit een bredere politieke visie. Het gaat niet alleen om starters die geen huis kunnen vinden, maar ook om economische groei, bereikbaarheid, migratie, verduurzaming en de vraag hoe Nederland er over tientallen jaren uit moet zien.
Wie momenteel een betaalbare woning zoekt, hoeft nauwelijks uitgelegd te krijgen waarom woningbouw hoog op de politieke agenda staat.
Starters blijven langer thuis wonen.
Gezinnen kunnen moeilijk doorstromen.
Sociale huurwoningen zijn schaars.
En in populaire regio’s zijn koopwoningen voor veel middeninkomens nauwelijks bereikbaar.
D66 wil daarom fors ingrijpen.
100.000 woningen per jaar
Een belangrijk uitgangspunt van D66 is dat Nederland structureel ongeveer 100.000 nieuwe woningen per jaar moet bouwen.
Dat is ambitieus.
Want een woning bouwen betekent veel meer dan alleen een stuk grond vinden en een aannemer inschakelen.
Er zijn bestemmingsplannen nodig.
Gemeenten moeten vergunningen afgeven.
Elektriciteitsnetten moeten voldoende capaciteit hebben.
Nieuwe wijken hebben wegen, scholen, openbaar vervoer en andere voorzieningen nodig.
Daarnaast kunnen bezwaarprocedures en milieuregels projecten vertragen.
D66 vindt daarom dat niet alleen méér moet worden gebouwd, maar dat het hele proces sneller moet.
Tien nieuwe steden
Het opvallendste onderdeel van de plannen is misschien wel het idee voor tien nieuwe steden.
D66 wil grote nieuwe woongebieden ontwikkelen waar uiteindelijk honderdduizenden mensen kunnen wonen.
Het idee daarachter is dat Nederland het woningtekort niet uitsluitend kan oplossen door bestaande steden steeds verder vol te bouwen.
Op sommige plekken is simpelweg onvoldoende ruimte.
Nieuwe grootschalige woongebieden kunnen dan uitkomst bieden.
Maar een nieuwe stad is veel meer dan een verzameling woningen.
Er moeten banen zijn.
Winkels.
Scholen.
Huisartsen.
Sportvoorzieningen.
Treinstations of andere vormen van openbaar vervoer.
Wanneer die voorzieningen ontbreken, ontstaat geen zelfstandige stad maar vooral een enorme woonwijk waarvan bewoners dagelijks naar andere gebieden moeten reizen.
Starters moeten weer perspectief krijgen
Voor D66 is de positie van jongeren een belangrijk argument.
Een generatie jonge Nederlanders loopt tegen een vreemde situatie aan.
Ze studeren.
Ze vinden werk.
Ze verdienen een redelijk salaris.
Maar zelfstandig wonen blijft voor sommigen toch buiten bereik.
Vooral alleenstaande starters hebben het moeilijk.
Met één inkomen concurreren zij op de koopmarkt met stellen die twee salarissen kunnen gebruiken.
Op de huurmarkt betalen zij soms bedragen waardoor sparen voor een koopwoning vrijwel onmogelijk wordt.
Meer aanbod moet die druk uiteindelijk verminderen.
Alleen bouwen voor hoge inkomens werkt niet
Maar het aantal woningen alleen zegt niet genoeg.
Wanneer Nederland 100.000 woningen bouwt die vrijwel allemaal voor gemiddelde starters onbetaalbaar zijn, blijft een groot deel van het probleem bestaan.
Daarom draait de discussie ook om welke woningen worden gebouwd.
Sociale huur.
Middenhuur.
Betaalbare koopwoningen.
Appartementen voor starters.
Gezinswoningen.
En woningen voor ouderen.
Die mix is belangrijk.
Een woningmarkt functioneert namelijk via doorstroming.
Wanneer een ouder echtpaar vanuit een grote gezinswoning naar een passend appartement verhuist, kan een gezin de oude woning overnemen.
De woning die dat gezin achterlaat kan vervolgens beschikbaar komen voor een starter.
Eén nieuw appartement kan daardoor meerdere verhuisbewegingen veroorzaken.
Migratie maakt woningbouw nog urgenter
Dan is er het onderwerp waar politieke discussies snel gevoelig worden: migratie.
Nederland heeft niet alleen te maken met natuurlijke demografische ontwikkelingen, maar ook met arbeidsmigranten, internationale studenten, expats, vluchtelingen en gezinsmigratie.
Al deze groepen hebben woonruimte nodig.
Rechtse partijen leggen daarom regelmatig een directe verbinding tussen migratie en woningnood.
Hun redenering is dat Nederland het tekort nooit kan wegwerken wanneer de bevolking tegelijkertijd blijft groeien.
D66 kijkt daar anders naar.
De partij wil migratie beter reguleren, maar ziet grootschalige woningbouw eveneens als noodzakelijk voor een groeiende economie en samenleving.
Daarmee ontstaat een fundamenteel politiek verschil.
Moet Nederland vooral de vraag naar woningen beperken?
Of vooral het aanbod vergroten?
In werkelijkheid zal het debat waarschijnlijk over beide gaan.
Economie heeft werknemers nodig
Achter woningbouw zit bovendien een economisch argument.
Bedrijven kunnen moeilijk personeel aantrekken wanneer werknemers nergens betaalbaar kunnen wonen.
Dat probleem speelt bijvoorbeeld rond grote steden en economische regio’s.
Een verpleegkundige, leraar, politieagent of beginnende werknemer moet redelijk dicht bij het werk kunnen wonen.
Wanneer werknemers steeds verder buiten stedelijke gebieden moeten zoeken, nemen reistijden toe.
Dat zorgt vervolgens voor extra verkeersdruk en druk op het openbaar vervoer.
Woningbouw wordt daarmee ook economisch beleid.
Overheid moet volgens D66 meer regie nemen
Een ander belangrijk onderdeel van de visie is sterkere landelijke regie.
De woningmarkt werd jarenlang sterk beïnvloed door gemeenten, provincies, woningcorporaties en marktpartijen.
Maar wanneer iedereen afzonderlijk verantwoordelijk is voor een stukje van de oplossing, kan besluitvorming traag worden.
D66 wil daarom dat het Rijk duidelijker bepaalt waar grootschalige woningbouw moet plaatsvinden en welke infrastructuur daarvoor nodig is.
Dat betekent een actievere overheid.
Voor liberalere partijen kan dat gevoelig liggen.
Zij willen juist voorkomen dat Den Haag te veel bepaalt.
Procedures moeten korter
Ook bezwaar- en vergunningsprocedures staan onder druk.
Iedereen wil sneller bouwen.
Maar zodra een nieuw appartementencomplex naast bestaande woningen wordt gepland, kunnen omwonenden bezwaar maken.
Dat recht is belangrijk.
Mensen moeten zich kunnen verzetten tegen besluiten die grote gevolgen hebben voor hun leefomgeving.
Tegelijkertijd kan een opeenstapeling van procedures projecten jarenlang vertragen.
D66 wil daarom zoeken naar manieren om procedures sneller te maken zonder rechtsbescherming volledig opzij te zetten.
Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan.
Nieuwe woningen vragen nieuwe infrastructuur
Dan is er nog een probleem dat vaak minder aandacht krijgt.
Je kunt niet zomaar honderdduizenden woningen neerzetten zonder de rest van Nederland aan te passen.
Meer woningen betekenen meer elektriciteitsaansluitingen.
Meer auto’s.
Meer treinreizigers.
Meer kinderen op scholen.
Meer patiënten bij huisartsen.
Meer afvalwater.
Meer vraag naar drinkwater.
Daarom moeten woningbouw en infrastructuur tegelijkertijd worden gepland.
Een nieuwe wijk zonder goede verbindingen kan juist nieuwe problemen veroorzaken.
Waarom bouwt Nederland dan niet gewoon?
Dat is misschien de meest frustrerende vraag.
Als vrijwel iedere politieke partij zegt dat Nederland meer woningen nodig heeft, waarom lukt het dan niet sneller?
Omdat bijna iedereen het eens is over het einddoel, maar niet over de manier waarop.
Waar moet worden gebouwd?
Wie betaalt infrastructuur?
Hoeveel sociale huur moet een project bevatten?
Hoeveel natuur mag verdwijnen?
Hoe hoog mogen gebouwen worden?
Welke stikstofruimte is beschikbaar?
En hoeveel inspraak krijgen omwonenden?
Bij ieder bouwproject komen verschillende belangen samen.
Dat vertraagt de uitvoering.
Meer huizen kunnen prijzen niet onmiddellijk oplossen
Ook verwachtingen moeten realistisch blijven.
Zelfs wanneer Nederland morgen begint met een enorme bouwoperatie, verdwijnen hoge woningprijzen niet binnen enkele maanden.
Nieuwe steden ontwikkelen kost jaren.
Sommige projecten duren zelfs meer dan tien jaar voordat alle woningen en voorzieningen zijn gerealiseerd.
Daarom zullen woningzoekenden niet onmiddellijk profiteren.
Het beleid gaat vooral over de langere termijn.
Politiek risico voor D66
Voor D66 zit daar ook een politiek risico.
Grote aantallen woningen beloven is relatief eenvoudig.
Ze daadwerkelijk bouwen is veel moeilijker.
Kiezers beoordelen uiteindelijk niet alleen plannen, maar resultaten.
Wanneer procedures blijven vastlopen en het aantal opgeleverde woningen achterblijft, kan de partij daarop worden afgerekend.
De ambitie van 100.000 woningen per jaar wordt daardoor een duidelijke meetlat.
Dit is waarom D66 zoveel wil bouwen
De verklaring achter de woningbouwambitie is uiteindelijk breder dan alleen: “er zijn te weinig huizen”.
D66 ziet woningbouw als onderdeel van een veel grotere verandering van Nederland.
Een land waarin jongeren zelfstandig kunnen wonen.
Waar werknemers dichtbij economische centra terechtkunnen.
Waar nieuwe woongebieden goed verbonden zijn met openbaar vervoer.
En waar bevolkingsgroei niet automatisch leidt tot steeds grotere druk op bestaande steden.
Maar juist die omvang maakt het plan ingewikkeld.
Meer woningen bouwen klinkt als een eenvoudige oplossing. In werkelijkheid betekent het dat Nederland opnieuw moet bepalen waar mensen wonen, hoe ze reizen en hoe nieuwe steden worden ingericht.
En daarmee wordt de echte vraag niet alleen of D66 meer woningen wil.
De veel belangrijkere vraag is of Nederland die enorme bouwambitie daadwerkelijk kan uitvoeren.