In de Tweede Kamer confronteerde Thierry Baudet premier Mark Rutte met een fundamentele vraag over de coronamaatregelen. Baudet wilde precies weten wat volgens de premier de mortaliteit van het coronavirus is. Toen Rutte bleef steken in algemene termen als “gelukkig laag”, legde Baudet de vinger op wat hij de kern van het probleem noemde: met een sterftecijfer in de orde van grootte van een gewone griep zijn de maatregelen voor 17,5 miljoen Nederlanders totaal disproportioneel.
Baudet opende met een directe vraag. “Wat is in de ogen van de minister-president de mortaliteit van corona?” Rutte antwoordde dat die gelukkig laag is. Tegelijkertijd wees hij op de hoge aantallen besmettingen, waardoor de electieve zorg opnieuw moest worden afgeschaald. Er waren al duizenden doden te betreuren, boven de normale sterftecijfers. Op dat moment lagen de sterftecijfers nog laag, maar het grootste probleem was de enorme impact op de ziekenhuissector.
Baudet drong aan. Hij had gevraagd naar het percentage van de mensen die het virus oplopen en eraan overlijden. Rutte herhaalde dat het laag is, maar gaf toe dat hij het exacte cijfer niet paraat had. “Precies daar zou de discussie over moeten gaan,” stelde Baudet. “Want dat er mensen overlijden, betwist niemand. Mensen overlijden ook aan de griep, mensen overlijden in het verkeer, enzovoorts. Maar we maken een afweging op basis van mortaliteit. En als die veel lager uitvalt dan aanvankelijk gedacht, als die in de orde van grootte van een normaal griepvirus ligt, dan nemen we disproportionele maatregelen. Dus het is eigenlijk best schokkend dat u dat niet paraat heeft. Het is 0,2, en een griepvirus ligt rond de 0,16. Dus in die orde van grootte, daar hebben we het over.”
Rutte bestreed dat Baudet de enorme impact van het virus op de samenleving ontkende. Hij wees opnieuw op de afschaling van electieve operaties en het risico op exponentiële groei van het aantal mensen op de intensive care. Dat heeft gevolgen voor andere patiënten die behandeling nodig hebben, met het gevaar dat er uiteindelijk hardere maatregelen nodig zijn. “Meneer Baudet kan dat toch niet goedkeuren? Ik begrijp het werkelijk niet.” Volgens Rutte mag men van mening verschillen in een respectvol debat, maar de ontwrichtende werking van het virus op de samenleving mag niet worden onderschat. Die liet zich duidelijk zien in de ziekenhuisopnames, nog afgezien van de enorme impact op kwetsbare groepen.
Baudet ging daar niet in mee. Hij betwistte de betrouwbaarheid van de PCR-testcijfers als het om intensivecare-opnames gaat. Corona is weliswaar een SARS-virus dat de longen aantast en daardoor een ander beloop heeft dan een gewone griep. In sommige gevallen moeten mensen aan de beademing. Dat moet je managen: voldoende capaciteit organiseren en mensen die dat willen bepaalde bescherming bieden. “Maar u kunt toch niet volhouden dat met een griepvirus of een virus met een mortaliteit van 0,2 procent – dat in dezelfde orde van grootte ligt als een regulier griepvirus, zij het wat nareiger – het gerechtvaardigd is om deze maatregelen te nemen voor de samenleving van 17,5 miljoen mensen. Het is toch totaal disproportioneel.”
Het debat legde een diep verschil van inzicht bloot over de proportionaliteit van de coronamaatregelen. Aan de ene kant stond Baudet, die de afweging wilden baseren op het feitelijke sterftecijfer. Als dat in de buurt ligt van een seizoensgriep, dan zijn verregaande beperkingen van de vrijheid, de economie en het sociale leven volgens hem niet te rechtvaardigen. Hij noemde het schokkend dat de premier het exacte percentage niet paraat had, terwijl dat volgens hem de kern van de discussie zou moeten vormen.
Aan de andere kant stond Rutte, die de nadruk legde op de systemische impact. Niet alleen de absolute sterfte, maar vooral de druk op de zorg, de afschaling van andere behandelingen en de gevolgen voor kwetsbare groepen rechtvaardigden volgens hem stevige maatregelen. Het virus heeft een ander beloop dan een gewone griep en kan intensivecare-afdelingen snel overbelasten. Daarom mag de ontwrichtende werking niet worden onderschat.
De confrontatie raakte aan een bredere vraag die destijds in de samenleving speelde. Hoe weeg je de directe gezondheidsschade van het virus af tegen de schade van de maatregelen zelf: uitgestelde zorg, economische schade, eenzaamheid, leerachterstanden en de aantasting van fundamentele vrijheden? Baudet koos ondubbelzinnig voor de lijn dat de maatregelen disproportioneel waren gezien de mortaliteit. Rutte hield vast aan het voorzorgsbeginsel en de bescherming van de zorgcapaciteit.
Opvallend was dat Baudet niet ontkende dat mensen aan corona overlijden of dat het virus in sommige gevallen ernstig kan verlopen. Zijn kritiek richtte zich op de schaal van de maatregelen in verhouding tot het sterftecijfer. Door de vergelijking met de griep te maken (0,2 versus ongeveer 0,16 procent), probeerde hij de uitzonderlijkheid van de coronacrisis te relativeren. Rutte wees erop dat juist de combinatie van besmettelijkheid, longproblemen en de impact op ziekenhuizen het virus problematischer maakt dan een seizoensgriep.
Het debat illustreerde hoezeer de coronacrisis de politiek polariseerde. Voorstanders van strenge maatregelen benadrukten de plicht om kwetsbaren te beschermen en de zorg overeind te houden. Critici, waaronder Baudet, stelden dat de medicijn erger dreigde te worden dan de kwaal en dat de proportionaliteit zoek was. Door te vragen naar het concrete sterftecijfer en te concluderen dat de maatregelen totaal disproportioneel waren, zette Baudet die kritiek scherp op de agenda.
Of de maatregelen destijds inderdaad disproportioneel waren, blijft onderwerp van discussie. Feit is dat Baudet de premier dwong zich uit te spreken over de mortaliteit en de rechtvaardiging van de verregaande restricties. Rutte bleef steken in de constatering dat het cijfer laag is, maar dat de maatschappelijke en zorgimpact groot is. Voor Baudet was dat onvoldoende. Met een mortaliteit in de orde van grootte van de griep, zo stelde hij, is het niet te verantwoorden om een heel land op slot te zetten.
De confrontatie tussen Baudet en Rutte blijft een illustratief moment uit de coronaperiode. Het toont de spanning tussen voorzorg en proportionaliteit, tussen bescherming van de zorg en bescherming van vrijheden, en tussen modelmatige scenario’s en concrete sterftecijfers. Baudet vatte zijn standpunt samen in één zin die de kern van zijn kritiek raakte: “Dit is totaal disproportioneel.”
