Het asieldebat in Nederland heeft opnieuw een gevoelig hoofdstuk gekregen. Dit keer is het de gemeente Rijswijk die landelijk de aandacht trekt met een besluit dat de politieke verhoudingen flink op scherp zet. Het nieuwe gemeentebestuur heeft aangekondigd dat er vanaf mei 2027 geen reguliere opvang van asielzoekers meer zal plaatsvinden binnen de gemeentegrenzen. Daarmee komt een einde aan het huidige asielzoekerscentrum (azc) aan de Lange Kleiweg, dat al sinds 2016 een belangrijke rol speelt in de opvang van mensen die in Nederland asiel aanvragen.
De beslissing heeft onmiddellijk geleid tot stevige politieke discussies. Voorstanders spreken van een logische stap nadat Rijswijk jarenlang meer dan haar aandeel zou hebben geleverd. Tegenstanders waarschuwen juist dat de gemeente hiermee afstand neemt van nationale afspraken en een gevaarlijk signaal afgeeft aan de rest van het land. Terwijl de emoties oplopen, groeit de vraag of andere gemeenten hetzelfde voorbeeld zullen volgen.
Een duidelijke koerswijziging
Volgens het nieuwe college zal het contract met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), dat in mei 2027 afloopt, niet worden verlengd. Daarmee verdwijnt het bestaande opvangcentrum aan de Lange Kleiweg. Bovendien heeft het gemeentebestuur duidelijk gemaakt dat er ook niet zal worden gezocht naar een alternatieve locatie voor reguliere asielopvang.
Deze beslissing vormt een opvallende koerswijziging ten opzichte van de afgelopen jaren. Sinds 2016 biedt Rijswijk onderdak aan honderden asielzoekers en heeft de gemeente volgens het college een grote bijdrage geleverd aan de opvangcapaciteit in Nederland.
De coalitiepartijen Rijswijks Belang, Beter voor Rijswijk, CDA, VVD en Wij. Rijswijk zijn van mening dat die periode nu mag worden afgesloten. Volgens hen is het tijd dat andere gemeenten hun verantwoordelijkheid nemen.
“Wij hebben onze bijdrage geleverd”
De huidige opvanglocatie aan de Lange Kleiweg biedt plaats aan ongeveer 350 bewoners. Daarmee voldoet Rijswijk momenteel ruimschoots aan de opgave die voortvloeit uit de spreidingswet.
Volgens die wet zou de gemeente verantwoordelijk zijn voor 291 opvangplaatsen. Met de huidige capaciteit zit Rijswijk daar zelfs boven.
Voor de coalitie vormt dat een belangrijk argument.
Volgens het gemeentebestuur heeft de gemeente jarenlang meer gedaan dan formeel noodzakelijk was. Ook zou het Rijk meerdere keren hebben erkend dat Rijswijk bovengemiddeld heeft bijgedragen aan de opvang van asielzoekers.
Juist daarom vindt het college dat het moment is aangebroken om een duidelijke grens te trekken.
Een nulbod aan Den Haag
Misschien wel het meest opvallende onderdeel van het besluit is het voornemen om in november een zogenoemd “nulbod” in te dienen bij het Rijk.
Dat betekent dat Rijswijk aangeeft na sluiting van het huidige azc geen nieuwe reguliere opvanglocaties beschikbaar te willen stellen.
Het is een krachtig politiek signaal richting Den Haag.
Waar veel gemeenten nog zoeken naar geschikte locaties of discussiëren over uitbreiding van opvangcapaciteit, kiest Rijswijk juist voor volledige beëindiging van de reguliere opvang.
Volgens de coalitie past dit binnen haar visie dat de opvang eerlijker over Nederland moet worden verdeeld.
Oppositie fel tegen besluit
Niet iedereen deelt die visie.
De oppositiepartijen PRO en D66 reageren bijzonder kritisch op het besluit.
Volgens beide partijen weigert het college feitelijk uitvoering te geven aan de spreidingswet.
Zij wijzen erop dat de gemeente zich juist heeft verbonden aan landelijke afspraken.
Daarnaast verwijzen zij naar het onlangs gesloten coalitieakkoord.
Daarin staat expliciet dat Rijswijk nationale én internationale afspraken zal respecteren.
Volgens de oppositie staat het aangekondigde nulbod haaks op die belofte.
Zij vrezen bovendien dat de beslissing niet alleen gevolgen heeft voor Rijswijk zelf, maar ook extra druk legt op andere gemeenten die eveneens moeite hebben voldoende opvangplaatsen te realiseren.
Politieke discussie over solidariteit
De discussie draait inmiddels niet alleen meer om aantallen opvangplaatsen.
Steeds vaker gaat het debat over de vraag wat solidariteit tussen gemeenten precies betekent.
Voorstanders van het besluit vinden dat solidariteit ook inhoudt dat verantwoordelijkheden eerlijk worden verdeeld.
Wanneer één gemeente jarenlang relatief veel opvang verzorgt, vinden zij het redelijk dat andere gemeenten op enig moment meer gaan bijdragen.
Tegenstanders leggen juist de nadruk op gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Volgens hen kan een gemeente zich niet eenvoudig terugtrekken zolang de landelijke opvangproblematiek nog niet is opgelost.
Zij vrezen dat meer gemeenten zich op hetzelfde standpunt zullen stellen wanneer Rijswijk zonder grote gevolgen volledig stopt.
Spreidingswet blijft onderwerp van discussie
De spreidingswet blijft één van de meest besproken politieke dossiers van Nederland.
Het doel van de wet is om de opvang van asielzoekers eerlijker over alle gemeenten te verdelen.
Hiermee wil het Rijk voorkomen dat een beperkt aantal gemeenten jarenlang een onevenredig groot deel van de opvang organiseert.
Toch blijft de uitvoering ingewikkeld.
Sommige gemeenten geven aan onvoldoende ruimte te hebben.
Andere gemeenten wijzen op maatschappelijke weerstand of financiële uitdagingen.
Rijswijk kiest nu voor een andere benadering.
Het college stelt dat de gemeente jarenlang juist méér heeft gedaan dan noodzakelijk was.
Volgens de coalitie is het daarom logisch dat andere gemeenten het stokje overnemen.
Bewoners reageren verdeeld
Ook onder inwoners lopen de meningen uiteen.
Een deel van de bewoners begrijpt het besluit.
Zij wijzen erop dat Rijswijk al sinds 2016 opvang verzorgt en vinden dat de gemeente haar verantwoordelijkheid ruimschoots heeft genomen.
Volgens hen ontstaat nu eindelijk ruimte om andere lokale vraagstukken prioriteit te geven.
Andere inwoners maken zich juist zorgen.
Zij vrezen dat het besluit de maatschappelijke discussie verder zal polariseren.
Daarnaast vragen sommigen zich af of het volledig stoppen met opvang wel past bij het internationale karakter van Nederland.
Op sociale media zijn beide standpunten duidelijk zichtbaar.
De ene groep spreekt van een moedige beslissing.
De andere noemt het een verkeerde keuze die onvoldoende rekening houdt met mensen die bescherming zoeken.
Landelijke gevolgen?
Hoewel het besluit formeel alleen betrekking heeft op Rijswijk, kijken veel andere gemeenten met belangstelling naar de ontwikkelingen.
Mocht het nulbod uiteindelijk zonder grote juridische of bestuurlijke gevolgen worden geaccepteerd, dan zou dat mogelijk ook elders discussies kunnen aanwakkeren.
Gemeenten die al langere tijd opvang verzorgen zouden zich kunnen afvragen of zij eveneens ruimte hebben om hun bijdrage te heroverwegen.
Tegelijkertijd zal het kabinet waarschijnlijk proberen voldoende opvangcapaciteit te behouden.
Dat betekent dat eventuele tekorten elders moeten worden opgevangen.
Hierdoor blijft de vraag bestaan welke gemeenten bereid zijn extra verantwoordelijkheid op zich te nemen.
Een dossier dat Nederland blijft verdelen
De discussie in Rijswijk laat opnieuw zien hoe complex het Nederlandse asielbeleid is geworden.
Enerzijds bestaat er brede erkenning dat opvang noodzakelijk is zolang mensen bescherming zoeken.
Anderzijds worstelen gemeenten met beschikbare ruimte, draagvlak onder inwoners en de verdeling van verantwoordelijkheden.
Het besluit van het nieuwe college weerspiegelt die spanning.
Voor de coalitie is het een logische afsluiting van een periode waarin Rijswijk volgens eigen zeggen bovengemiddeld heeft bijgedragen.
Voor de oppositie vormt dezelfde beslissing juist een zorgwekkend signaal dat nationale afspraken onder druk zet.
De komende maanden zal duidelijk worden hoe Den Haag reageert op het aangekondigde nulbod en welke gevolgen dit heeft voor de uitvoering van de spreidingswet. Eén ding lijkt nu al zeker: de keuze van Rijswijk heeft de discussie over asielopvang opnieuw volop op de politieke agenda gezet. Niet alleen binnen de gemeente, maar ook ver daarbuiten wordt nauwlettend gevolgd of dit besluit een uitzondering blijft of het begin vormt van een bredere ontwikkeling waarbij meer gemeenten hun rol in de asielopvang opnieuw tegen het licht houden. Daarmee is de discussie nog lang niet voorbij en lijkt het asieldossier ook de komende jaren één van de meest polariserende onderwerpen binnen de Nederlandse politiek te blijven.
