Brussel – Een nieuw en omstreden voorstel van NAVO-topman Mark Rutte zorgt voor flinke spanningen binnen de alliantie. Rutte wil dat alle lidstaten jaarlijks 0,25% van hun bruto binnenlands product (bbp) structureel reserveren voor militaire en financiële steun aan Oekraïne. Dat zou neerkomen op een enorm bedrag van ongeveer 143 miljard euro per jaar.
Het plan is bedoeld om de steun aan Kiev te verankeren en minder afhankelijk te maken van vrijwillige bijdragen. Maar lang niet alle lidstaten staan te springen. Vooral het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië, Spanje en Canada hebben serieuze bezwaren. Zij vinden dat ieder land zelf moet kunnen bepalen hoeveel steun het geeft, in plaats van een verplicht vast bedrag.
De verdeeldheid binnen de NAVO is groot. Terwijl Oost-Europese landen zoals Polen en de Baltische staten het plan steunen, vrezen westerse lidstaten dat een verplichte bijdrage te zwaar drukt op hun eigen begrotingen. Vooral in tijden van economische onzekerheid en hoge inflatie komt zo’n structurele verplichting hard aan.
Mark Rutte, die als secretaris-generaal van de NAVO een leidende rol speelt, benadrukt dat Oekraïne blijvende steun nodig heeft in de strijd tegen Rusland. Volgens hem is het niet langer houdbaar om ieder jaar opnieuw te onderhandelen over bedragen. Een structurele regeling zou meer zekerheid bieden, zowel voor Oekraïne als voor de bondgenoten.
Toch klinkt er steeds luider kritiek. Critici wijzen erop dat sommige landen al jaren ver boven de 2%-norm voor defensie-uitgaven zitten, terwijl anderen nog steeds achterlopen. Een extra verplichte bijdrage voor Oekraïne zou de ongelijkheid alleen maar vergroten. Bovendien vrezen sommige regeringen dat hun eigen bevolking dit niet meer accepteert nu de kosten van levensonderhoud stijgen en de oorlog al jaren duurt.
In Nederland wordt het debat ook steeds feller. Terwijl de regering-Rutte traditioneel een sterke voorstander is van steun aan Oekraïne, groeit de weerstand onder een deel van de bevolking en in de oppositie. Forum voor Democratie en andere partijen vragen zich hardop af hoe lang Nederland nog miljarden kan blijven overmaken terwijl er thuis grote problemen zijn op het gebied van woningnood, zorg en koopkracht.
Wat betekent dit concreet voor Nederland? Met een bbp van rond de 1.000 miljard euro zou 0,25% neerkomen op ongeveer 2,5 miljard euro per jaar. Dat is bovenop de miljarden die we al rechtstreeks en via de EU aan Oekraïne geven. Voorstanders noemen het een investering in Europese veiligheid. Critici spreken van een bodemloze put.
De weerstand van grote landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk maakt het voorstel voorlopig onhaalbaar. Binnen de NAVO zijn voor dit soort beslissingen brede instemming of zelfs unanimiteit nodig. Dat maakt de kans klein dat het plan snel wordt aangenomen.
Toch laat het voorstel zien hoe ingewikkeld de verhoudingen binnen de NAVO zijn geworden. Enerzijds is er de wens om Oekraïne zo lang mogelijk te steunen, anderzijds groeit het besef dat de oorlog niet snel zal eindigen en dat de kosten enorm oplopen. Sommige lidstaten beginnen zich af te vragen of een onderhandelde vrede niet beter is dan een eindeloze uitputtingsslag.
Mark Rutte staat voor een lastige taak. Als secretaris-generaal moet hij de eenheid binnen de alliantie bewaren, terwijl de druk van binnenuit steeds groter wordt. Zijn voorstel laat zien dat hij bereid is ver te gaan om Oekraïne te blijven steunen, maar het risico bestaat dat hij daarmee juist verdeeldheid zaait.
De discussie gaat verder dan alleen geld. Het gaat om de strategische richting van de NAVO. Moeten we ons volledig blijven inzetten voor een militair overwicht, of is het tijd voor een diplomatieke uitweg? Steeds meer stemmen in Europa pleiten voor een realistischer aanpak.
Nederland bevindt zich in een lastige positie. Als trouwe bondgenoot heeft ons land veel geïnvesteerd in Oekraïne. Maar de publieke steun begint te tanen. Opiniepeilingen laten zien dat een groeiend deel van de bevolking vindt dat er grenzen zijn aan wat we kunnen en moeten geven.
Wat gaat er nu gebeuren? Het voorstel van Rutte ligt voorlopig stil, maar de discussie is nog maar net begonnen. De komende maanden zullen cruciaal zijn. Gaan de NAVO-landen een nieuwe, structurele steunregeling afspreken, of wint het pragmatisme van landen die hun eigen bevolking voorop stellen?
Eén ding is zeker: de oorlog in Oekraïne heeft de NAVO diepgaand veranderd. De eenheid die in het begin zo sterk was, begint scheuren te vertonen. Hoe de alliantie hiermee omgaat, zal bepalend zijn voor de toekomst van Europa.
